به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «گلستان ما»، امام محمدتقی(ع) در حالی در هشت‌سالگی و پس از شهادت پدر بزرگوارشان امام رضا(ع) عهده‌دار امامت شدند که جامعه شیعی با پرسشی جدی روبه‌رو بود: آیا سن کم می‌تواند مانعی برای رهبری الهی باشد؟ عمر کوتاه اما پربرکت آن حضرت که در ۲۵ سالگی با شهادت به پایان رسید نشان داد معیار امامت، بلوغ سنی نیست، بلکه نصّ الهی و علم لدنی است.

امام جواد(ع) برای تبیین این حقیقت، به شواهد روشن قرآنی استناد می‌کردند؛ از جمله نبوت حضرت عیسی(ع) در گهواره، نبوت حضرت یحیی(ع) در کودکی و جانشینی حضرت سلیمان(ع) در سنین پایین. این استدلال‌ها، هم بُعد کلامی مسئله را روشن می‌کرد و هم شبهات رایج را پاسخ می‌داد.

یکی از جلوه‌های برجسته سیره امام جواد(ع)، حضور فعال و پیروزمندانه در مناظرات علمی بود.

پیروزی در مناظره با عبدالله بن موسی برای تثبیت امامت در میان شیعیان، مناظره مشهور با یحیی بن اکثم و نیز گفت‌وگو با قاضی‌القضات معتصم درباره حکم قطع دست دزد، نمونه‌هایی از اقتدار علمی امام است. این مناظرات نه از موضع هیجان، بلکه با استدلال، متانت و اتکای به منابع اصیل دینی انجام می‌شد و جایگاه علمی و الهی امام را آشکار می‌ساخت.

امام جواد(ع) با وجود سن کم، در میان مردم می‌نشستند و بی‌واسطه به پرسش‌ها پاسخ می‌دادند. صبر، حوصله، استناد دقیق و گفت‌وگوی رو در رو، ویژگی بارز روش تبیینی ایشان بود؛ روشی که می‌توان آن را نمونه‌ای اصیل از «آزاداندیشی هدایت‌شده» دانست.

دوران امامت امام جواد(ع) با تکثر جریان‌های فکری همراه بود. ایشان در برابر فرقه‌های منحرف، اهل حدیثِ قائل به تجسیم، واقفیه، زیدیه و غلات، موضعی علمی و روشنگرانه اتخاذ کردند.

امام جواد(ع) در کنار فعالیت علمی، ساختار ارتباطی منسجمی را نیز سامان دادند. با وجود محدودیت‌های حکومت عباسی، از طریق نصب وکلا در شهرهایی چون اهواز، همدان، سیستان، بُست، ری، بصره، واسط، بغداد، کوفه و قم، ارتباط با شیعیان حفظ شد و از پراکندگی نیروها جلوگیری گردید.

ایشان حتی به برخی هواداران اجازه می‌دادند در بدنه حکومت نفوذ کرده و مناصب حساس را در اختیار بگیرند تا از این طریق، از حقوق شیعیان صیانت شود.

اگر در عصر امام جواد(ع) جریان‌های انحرافی با ابزارهای سنتی به دنبال فاصله انداختن میان امام و امت بودند، امروز نیز ابزارهای نوین رسانه‌ای می‌توانند بستر نفوذ نرم و تحریف حقیقت باشند. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که راه مقابله، نه انفعال است و نه تقابل هیجانی؛ بلکه «تبیین عالمانه، مستند و صمیمی» است.

گفت‌وگوی ساده، بی‌واسطه و غیرکلیشه‌ای با نسل جوان ـ دانش‌آموزان، دانشجویان و عموم مردم ـ با در نظر گرفتن اقتضائات نسلی، همان روشی است که در سیره جوادالائمه(ع) مشاهده می‌شود؛ روشی که بر علم، اخلاق، صبر و استدلال استوار است.

امروز بیش از هر زمان، نیازمند بازخوانی این الگو هستیم؛ الگویی که نشان می‌دهد حتی در سخت‌ترین شرایط سیاسی و اجتماعی، می‌توان با تکیه بر منطق، سازماندهی و ارتباط مؤثر، از حقیقت صیانت کرد.